باستان‌شناسان در جریان کاوش‌های تازه در قلعه تاریخی بالاحصار کابل، بقایای قصرهای دوره مغول، ساختمان‌های مربوط به صومعه‌های بودایی و یک حوض ستاره‌ای‌شکل را کشف کرده‌اند؛ آثاری که از بیش از دو هزار سال تاریخ سکونت، تمدن و تحولات سیاسی و مذهبی در این مکان تاریخی حکایت دارند.
این یافته‌ها بخشی از برنامه گسترده باستان‌شناسی و حفاظت از قلعه بالاحصار است که با هدف شناسایی و مستندسازی لایه‌های مختلف تاریخی این مجموعه اجرا می‌شود.
از مهم‌ترین کشفیات تازه، بقایای یک قصر متعلق به دوره مغول است که در آن نقاشی‌های دیواری، امکانات حمام و سازه‌ای شبیه تخت سلطنتی شناسایی شده است.
همچنان باستان‌شناسان یک حوض ستاره‌ای‌شکل را کشف کرده‌اند که مستقیماً در بستر سنگی بخش بالایی قلعه تراشیده شده است. هرچند این حوض به مجموعه قصر مغولی ارتباط داده می‌شود، اما تاریخ دقیق و کاربرد اصلی آن هنوز مشخص نیست.
در کنار این آثار، بقایای ساختمان‌های مرتبط با صومعه‌های بودایی و قطعاتی از مجسمه‌های بودایی نیز به دست آمده است؛ شواهدی که از اهمیت مذهبی این منطقه پیش از دوره‌های اسلامی حکایت می‌کند.
سکه‌های باستانی، سفال‌های لعاب‌دار اسلامی، چراغ‌های روغنی و وسایل زندگی روزمره از دیگر آثاری هستند که در جریان این کاوش‌ها کشف شده‌اند.
بر بنیاد معلومات ارائه‌شده، باستان‌شناسان در پنج بخش مختلف قلعه سرگرم کاوش هستند و عمق یکی از حفریات به حدود ۱۱ متر زیر سطح کنونی زمین رسیده است.
قلعه بالاحصار که بر فراز تپه‌ای سنگی در بخش جنوبی شهر تاریخی کابل موقعیت دارد، در دوره‌های مختلف تاریخی به‌عنوان اقامتگاه سلطنتی، مرکز اداری، قشله نظامی و سنگر دفاعی استفاده شده است.
این قلعه در دوره امپراتوری مغول نیز اهمیت ویژه‌ای داشت. ظهیرالدین محمد بابر، بنیان‌گذار امپراتوری مغول، در سال ۱۵۰۴ میلادی کابل را تصرف کرد و این شهر به یکی از مراکز مهم سیاسی و فرهنگی امپراتوری او تبدیل شد.
با این حال، جنگ‌ها و درگیری‌های تاریخی، به‌ویژه جنگ دوم افغان و انگلیس در سال ۱۸۷۹ میلادی، بخش بزرگی از این بنای تاریخی را تخریب کرد و استفاده نظامی و درگیری‌های بعدی نیز به آسیب‌دیدگی آن افزود.
برنامه کنونی حفاظت و بررسی بالاحصار با همکاری بنیاد آقاخان برای فرهنگ پیش برده می‌شود و کارهای گسترده در این زمینه از سال ۲۰۱۸ میلادی ادامه دارد. در این تحقیقات، علاوه بر روش‌های سنتی حفاری، از رادار نفوذی زمین و اسکن سه‌بعدی لیزری نیز استفاده می‌شود.
باستان‌شناسان می‌گویند بخش‌های زیادی از بالاحصار هنوز بررسی نشده و تاریخ دقیق نخستین سکونت در این مکان، زمان ساخت سازه‌های بودایی و کاربرد اصلی حوض ستاره‌ای همچنان روشن نیست.
این کشفیات بار دیگر جایگاه تاریخی افغانستان را به‌عنوان نقطه پیوند تمدن‌های آسیای مرکزی، جهان ایرانی و شبه‌قاره هند برجسته می‌سازد.
