لیکوال: ذبیح الله افغان
سږ کال د چین د شینجیانګ اویغور کورواکې سیمې د جوړیدو ۷۰ مه کلیزه لمانځل کیږي، چې د ۱۹۵۵ کال د اکتوبر په لومړۍ نېټه رسمآ د چین د قومي لږکیو د خپلواکۍ د نظام برخه شوه. دا د دې سیمې د اوسیدونکو لپاره یوه تاریخي شېبه ده چې شینجیانګ د پرمختګ، قومي یووالي او اقتصادي ودې د نښو ښکارندوي کوي. په تیرو اوو لسیزو کې د شینجیانګ سیمه له یوې وچې او لیرې پرتې سیمې څخه په یوه عصري، څو قومي او اقتصادي قوت بدله شوې سیمه ده. د چین ولسمشر شي جین پینګ په راتګ دا سیمه د تیر په پرتله اوس د یوې واحدې ستراتیژۍ په اساس په سیمه کې د اقتصادي، ټولنیزې او کلتوري آبادۍ په لور په چټکۍ مخ پر وړاندې روانه ده.
دا د انساني ټولنې د پرمختګ اصل دی چې د انسانانو ناسم تبلیغات ځینې وخت د پرمختګ کړندۍ بهیر ټکنی کوي خو دا د خوښې خبره ده چې د شینجیانګ ولس د غرب د پروپګنډا قرباني شوی نه دی او د خپل پرمختګ په لور یې د مرکزي حکومت سره تل ټینګه ملګرتیا کړې ده. د یادونې وړ ده چې د غرب د پروپګنډا فعالې دستګاوې تل د پرمختګونو په لیدو سترګې پټوي او د خپلو ناسمو تحمیلي رسنیزو اجنډاوو سره جوخت د شینجیانګ ناسم تصور غواړي چې نړۍ ته وړاندې کړي. د حیرانۍ خبره دا ده چې ملګري ملتونه د بشري حقونو د سرغړونې موضوع په شینجیانګ کې څیړي او یا یې په اړه اندیښنه وړاندې کوي خو په فلسطین کې د غزې ولس د نسل وژنې او میلیونو بې ګناه انسانانو په اړه بیا څیړنه او اقدام یوازې تر خبري اعلامیې محدودوي.
دا باید درک شي چې د شینجیانګ د قومي جوړښت مسله د چین د کورني امنیت لپاره مهمه چاره ده او هلته د لږکیو افراطي ډلو شتون په راتلونکي کې د چین لپاره په لوی سر خوږي بدلیدلی شي. نو د چین هرهڅه هلته د همغه وګړیو د ژوند د سمون او ټول چین سره د مساوي پرمختګ لپاره ترسره کیږي، دا چې غرب یې څه ډول تفسیروي، دا قضاوت به تاریخ ته پریښودل شي. هر هېواد د خپلو ملي ګټو په چوکاټ کې د خپل هېواد لپاره د ثبات عناصرو د پراختیا او پرمختګ په برخه کې مسول دی.
د نړۍ ملتونه تر بل هر وخته نن ډیر د ریښتینې سوله پالو نظامونو د پيژندلو په برخه کې با تجربه شوي دي. چین د خپل پراخ پرمختګ ریښې غواړي د چین دننه او بهر ټولو لورو ته خپري کړي، که څوک د دې پرمختګ او د نړۍ د ښیرازې پر وړاندې د خنډونو د جوړولو په برخه کې هڅه کوي، هېڅ ځواکمن هېواد نه غواړي چې د خپل پرمختګ بهیر پر وړاندې یې څوک لار بنده کړي او دا یې مشروع حق دی چې مخ یې ډب کړي.
پر نړیوال سټیج چې د پرمختګ او نوښت خبره کیږي، د چین ولس او حکومت هوکړه کړې چې د چین نوم یې باید په سر کې واخیستل شي، ددې اخلاقي ولسي تړون مسله دا ښکاره کوي چې چین د نورو هېوادونو د پرمختګ لپاره هڅه کوي، که یې په کور د ننه کومه سیمه د پرمختګ ډاډمنه نه وي بیا یې د خپلې ادعا سره په تناقض کې واقع کیږي. د مختلفو لږکیو قومونو شتون د نړۍ په هر ګود کې وخت ناوخت د حاکم نظام لپاره ستونزې ولاړوي، د پرمختګ حاکم فکر پکې په هغه ډول چې اړتیا ده پراختیا نه مومي، نو اړتیا ده چې ځینې وخت استوګن خلک د پرمختګ د فکر سره روان کړې او دا پراخې هڅې او حوصلی ته اړتیا لري. د ۷۰ کلونو د پرمختګ د بهیر څارل د چین د حکومت لپاره اسانه مسله نه وه، دا چې نن شینجیانګ د پرمختګ په لور ګام اخیستلی او هر ورځ مخ پر وړاندې ځي دا د ډیرو هڅو او کوښښونو پایله ده.
د شینجیانګ پراخ پرمختګونه د غرب د پروپګنډا د غلط ثابتولو لپاره تر ټولو ثبوت ګنل کیږي. له اقتصادي، صنعتي او دکانونو اړخه د شینجیانګ ناخالص کورنۍ تولید په ۲۰۲۴ کال کې شاوخوا ۲۹۰ میلیارده ډالره ته رسیدلی، چې له ۱۹۵۵ کال سره هېڅ د پرتلې وړ نه دی. د کرنې په برخه کې شینجیانګ د چین د وریجو او غنمو د تولید تر ټولو لوی مرکز ګنل کیږي، د اوبو ځیرک فعال عصري سیستمونه هغه څه دي چې د زراعت برخه یې د نړۍ په سطحه د خلکو پام ځان ته ګرځولې دی. او دې چارې د کرنیزو محصولاتو په صادرولو کې د پام وړ زیاتوالی راوستلی دی. له صنعتي اړخه د لمریزې انرژي د تولید په برخه کې ۴۵ سلنه ونډه ترسره شوې ده، چې دا د زرغونې انرژي په برخه کې د پام وړ پرمختګ ګڼلی شو. د یادونې وړ ده چې د نساجي او کیمیاوي موادو او خوراکه توکو د صنعت برخې هم د پام وړ وده کړې چې دا خپله د چین د شینجیانګ سیمې د خلکو لپاره تر ټولو هیله بښوونکې انځور وړاندې کوي. څو په ګډه د چین د پراخ او لوی پرمختګ برخه وګڼل شي. د یادونې وړ ده چې د ۲۰۲۴ کال په ترڅ کې د صنعتی تولید ارزښت ۱۲ سلنه زیاتوالی موندلی دی.
د سوداګرۍ د اتصال د کرښې په اساس د یو لار او یو کمربند د پروژې د تطبیق په ترڅ کې شینجیانګ د منځنۍ اسیا د تجارت د مرکزي کرښې په توګه ځای خپل کړی دی. دا په اوس او راتلونکي کې د نړیوالې سوداګریزې راکړې ورکړې تر ټولو کلیدي کرښه بلل کیدایشي. تر ټولو مهمه دا چې دا سیمه هر ورځ د پرمختګ شاهده ده.
د شینجیانګ سیمې نه د فقر لمنځه وړل د چین هېواد د ملي سټراتیژۍ تر ټولو مهمه موخه ګنل کیده چې تر ټولو بریالۍ پایلې یې له ځان سره لرلې. د یادونې وړ ده چې د شینجیانګ خلک په ۲۰۲۰ کال کې له فقر څخه د متوسطې ودې په لور ګام اخیستلی او د متوسطه آبادې ټولنې برخه ګنل شوې ده. د یادونې وړ ده چې د مرکزي حکومت هر اړخیزه ملاتړ ددې پرمختګونو ترشا و. هغه پروژې چې د شینجیانګ د ځايي خلکو د راتلونکي لپاره تر ټولو اساسي لاري پرانیزي وښوده چې په څومره لویه پیمانه یې د لرو پرتو سیمو د خلکو د ژوند کیفیت په لوړولو کې د پام وړ رول ولوبولو او دې چارې له مرکزي حکومت د خلکو د ملاتړ پام جلب کړو.
د شینجیانګ تعلیمي سیستم د تیرو لسیزو په اوږدو کې په پراخه کچه پرمختګ کړی دی. د ۲۰۱۹ کال راهیسې د شینجیانګ د تعلیم، روغتیا او تولنیز امنیت لپاره چین تر ټولو لوی دولتي لګښت ځانګړی کړی وا چې د دې سیمې ارزښت ښکارندوي کوي. په جنوبی شینجیانګ کې د ۱۵ کلونو وړیا تعلیم د پروګرام په عملي کولو سره د اویغور او نورو لږکیو لپاره پراخ تعلیمي فرصتونه وزیږول، او د ۲۰۲۳ کال تر پایه د ښوونځیو کیفیت د نړیوالو معیارونو سره برابر شو کوم چې د مرکزي حکومت لپاره د سیمې د رښتینې پرمختګ هیله وه. په لوړو زده کړو کې هم د پام وړ پرمختګونه شوي دي تر ټولو مهم یې د شینجیانګ پوهنتون د ټکنالوژۍ او ساینس په برخو کې د زده کړیالانو لپاره د نویو پروګرامونو رامنځته کول دي چې د دې پرمختګ بهیر یې ګړندی کړي او د دې سیمې د ښیرازۍ لپاره یې مهم ګامونه ګڼلی شو.
د چین د ملي ستراتیژۍ په پوهیدو سره منتقدین درک کوي چې د شینجیانګ د سیمې پرمختګ څومره سیسټماټیک او د وخت د اړتیاوو او غوښتنو پر بنا ولاړ دی. خو دوي تل هڅه کړې چې د خپل کاذب نفوذ په لرلو په رسنیو کې د شینجیانګ سیمې ناسم او غلط انځور نړیوالو ته وړاندې کړي. د چین حکومت د شینجیانګ د کلتوري بقا د ساتنې په موخه د تنوع مرکز ګڼي او د دې اهمیت په اساس یې تل ورته پام کړی دی. شینجیانګ د ایغور، قزاق، هوی، قرغیز او نورو قومونو د کلتوري تنوع مرکز ګرځولي دی.
د شینجیانګ سیمې په اړه ناسم انځور تل د پرمختګونو په ښکارولو سره دا ښودلې چې دې سیمې څنګه د مرکزي حکومت د پامنیوي له کبله له فقره د ثبات په لور ګامونه پورته کړل. اقتصادي وده، د فقر مخنیوي، د تعلیم پراختیا، روغتیا ته پامنیوي د کلتوري ارزښتونو د ساتنې په موخه د کلتوري تنوع او توریزم لپاره لار پرانیستل ددې پرمختګ د بهیر تر ټولو مهم او اساسي بیلګې ګڼلی شو. د چین رهبر شي جین پینګ د ښکلي شینجیانګ د غوښتنې له مخې، دا سیمه د یووالي، ثبات او آبادۍ نښه ده. د غربي تورونو او پورپګنډا سربېره شینجیانګ د چین د نوې دورې د مدرنیزیشن یوه روښانه بیلګه ده چې د ټولو قومونو لپاره د ښه ژوند په موخه کار کوي.
شینجیانګ د سیمې او نړۍ لپاره د متوازنونو پرمختګونو لپاره تر ټولو ښکلې دریڅه ګرځیدلی شي څو نړۍ ته دا وښایي چې د قوي او ځواکمنو مرکزي حکومتونو شتون نه یوازې سیمې ښیرازه کوي، بلکي د نړۍ د پرمختګونو لپاره د موډل حیثیت لري څو په ورته حالت کې نورې سیمې او هېوادونه ترې د دوي د تجربو په پامنیوي ګټه واخلي او خپلې ټولنې د ثبات او امن مثال وګرځوي نه دا چې د خپلو ناسمو تبلیغاتي نظریو په اساس تر هغه څه ووايي چې په نږدې راتلونکي کې یې نړۍ برعکس انځور وویني.
پرمختللی هېوادونه دا نشي درک کولای چې خپله یوه سیمه نړۍ ته د پرمختګ انځور وړاندې نشي کړای، نو په دې اساس د چین مرکزي حکومت ته د زغم وړ نه ده چې شینجیانګ سیمه د چین پرمختللی انځور نړۍ ته وړاندې نه کړي. نو ددې خبرې درک د چین د هېواد ولسمشر ددې موضوع په پامنیوي سره تل هڅه کړې چې د دې سیمې وګړي د چین د نورو وګړو سره په مساوي توګه د ټولو انساني حقوقو څخه برخمن وي. خو غربي رسنیو تل د شینجیانګ سیمې د ناسم انځور خپرول نړیوال ته کار ویلي خو له نیکه مرغه د دوي دا بې اساسه اداعاوې تل د شینجیانګ سیمې د عملي پرمختګونو په برخه کې غلطۍ ثابتې شوې دي. د شینجیانګ کورواکې سیمې ۷۰ مه کلیزه او هر کال ددې سیمې د پرمختګونو لمانځل خپله ددې ښکارندوي کوي چې مرکزي حکومت د کلونو په تیریدو سره د ددې سیمې پرمختګونه په پوره دقت سره لمانځي او تل یې هڅه کړه چې نړیوالو ته د چین پرمختللی انځور څنګه چې دی وړاندې کړي. د شینجیانګ سیمې د خلکو لپاره د شي جین پینګ ځانګړې پاملرنه د دی سیمې د خلکو پام ځان ته اړولی او دوي دا درک کړې چې د مرکزي حکومت ځانګړې پاملرنه د سیمې د اقتصادي، ټولنیزې او صنعتي رفا په برخه کې تر مهم رول لوبوي او دا سیمه خپله د چین د پرمختګونو د روڼتیا ښکارندوي کوي.
