نظر ۰۹:۵۷، ۲۷-اګست-۲۰۲۵
یوان شا
د شمالي چین د تیانجین یوه په زړه پورې منظره. /VCG
د ایډیټور له خوا یادونه: د شانګهای همکاریو سازمان (SCO) د آستانې په سرمشریزه کې چې د ۲۰۲۴ کال د جولای په میاشت کې ترسره شوه، د چین ولسمشر شي جی پینګ وویل چې باید یو ګډ کور جوړ کړو، داسې کور چې په کې یووالی او متقابل باور، سوله او ثبات، خوشحالي او پراختیا، ګاونډیتوب، دوستي، عدالت او انصاف وي. د دې لیدلوري د روښانه کولو لپاره، CGTN د “ګډ کور، مخکې ته روان” تر سرلیک لاندې پنځهبرخهیزه لړۍ پیل کړې. د دې لړۍ درېیمه مقاله پر اقتصادي برخو تمرکز کوي.
یوان شا، چې د نړیوالو چارو لپاره ځانګړې تبصرهکوونکې ده، د چین د نړیوالو مطالعاتو انسټیټیوټ د نړیوالې حکومتولۍ او نړیوالو سازمانونو د څانګې مرستیاله ده. دا مقاله د لیکواله خپل نظر څرګندوي او د CGTN رسمي دریځ نهدی.
کله چې د شانګهای همکاریو سازمان (SCO) په ۲۰۰۱ کال کې تاسیس شو، اصلي هدف یې د سیمې امنیت او ثبات پیاوړی کول وو. خو وخت په تېرېدو سره، د دې سازمان ماموریت پراخ شو او اقتصادي همکاری یې هم شامله کړه، ځکه ګډ پرمختګ د دوامدارې سوکالۍ او ثبات لپاره حیاتي ګڼل کېږي.
نن ورځ، SCO د جغرافیې او نفوس له مخې تر ټولو لوی سیمهیز سازمان دی، چې پراخ بازار، بېلابېل سرچینې او د ودې پیاوړې وړتیا لري. اوس یو له مهمو موخو څخه یې دا ده چې د غړو هېوادونو ترمنځ سوداګرۍ او پانګونې ته وده ورکړي. د دې لپاره SCO د سوداګرۍ شورا او د بانکونو ترمنځ د همکاریو کنسرسیوم رامنځته کړی ترڅو له پولې هاخوا سوداګرۍ او مالي همکاري پیاوړې کړي.
د چین او د SCO غړو، ناظرو او همکارو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ حجم په ۲۰۲۴ کال کې ۸۹۰ میلیاردو ډالرو ته ورسید، چې د چین د ټول وارداتو او صادراتو ۱۴.۴ سلنه جوړوي، او دا د سیمهیزې سوداګرۍ ځواکمنتیا او راتلونکې څرګندوي.
د SCO له لارې همداراز د اوراسیا په اوږدو کې د زیربنایي اتصال پراخوالی چټک شوی دی. د چین-منځنۍ آسیا-لوېدیځه آسیا اقتصادي دهلیز او د چین-قرغزستان-ازبکستان ریلپټلۍ په څېر پروژې د سوداګرۍ خنډونه کم کړي دي.
د انرژۍ په برخه کې هم پرمختګ شوی؛ د چین-منځنۍ آسیا د ګازو نللیکه او د ختیځ روسیې-چین طبیعي ګاز نللیکه نه یوازې د سیمې د انرژۍ امنیت یقیني کوي، بلکې د نړیوالو انرژۍ بازارونو ثبات هم تضمینوي. د SCO غړو هېوادونو تازه یو تفاهملیک لاسلیک کړی ترڅو د “丝路 سټېشنونو” په نوم ګډې تاسیسات جوړې کړي، چې د پراخېدونکو سوداګریزو دهلیزونو د بنسټیزو ستونزو حل ته زمینه برابره کړي.
سربېره پردې، SCO د غړو هېوادونو د پرمختیایي ستراتیژیو د همغږۍ لپاره هم هڅې کړې دي. د چین “یو کمربند، یو سړک” نوښت د SCO نورو غړو هیوادونو د پرمختیايي تګلارو سره نږدې همغږي لري، لکه د قزاقستان “روښانه لار” نوښت، د قرغزستان ملي پرمختیایي پروګرام، او د تاجکستان د ملي پرمختیا ستراتیژي.
دوامداره پرمختیا اوس د SCO نوې لومړیتوب شوی دی، چې تمرکز یې پر شنه (چاپېریال ته دوستانه) او ډیجیټلي پرمختګ دی.
میلمنو د ۲۰۲۵ کال د جولای په ۱۱مه، د چین په شمال، تیانجین ښار کې د شانګهای د همکاریو سازمان د ډیجیټل اقتصاد فورم پر مهال د متقابل تعامل تجربهزون (interactive experience zone) وکوت. / شینهوا
په تېرو کلونو کې، د SCO غړو هېوادونو د شنه پرمختګ په برخه کې د پام وړ پرمختګ کړی دی. د ۲۰۲۴ کال تر پایه پورې، د SCO هېوادونو د نوي کیدونکي انرژۍ ټولټال نصب شوې وړتیا ۲.۳۱ میلیارد کیلوواټه ته رسېده، چې د نړۍ شاوخوا نیمایي برخې سره برابره ده — دا شمېرې د روان کال د جون میاشتې د SCO د انرژۍ وزیرانو د غونډې پر مهال خپرې شوې. د SCO د شنه پرمختګ فورم د غړو لپاره یو پلیټفارم دی چې د شنه پرمختګ د شریکانو په توګه د همکارۍ برخې وڅېړي، او د سازمان د شنه پرمختګ اجنډا سره خپل اقدامات همغږي کړي.
ډیجیټل پرمختګ هم د SCO یوه بله وده کوونکې ساحه ده. لکه د SCO ډیجیټل اقتصاد فورم او د ډیجیټل ورېښمو لارې (Digital Silk Road) نوښتونه، چې د اوراسیا ډیجیټلي اقتصادونه سره نښلوي. د ۲۰۲۴ کال په ترڅ کې، د چین او د نورو SCO غړو هېوادونو ترمنځ له پولې هاخوا برېښنایي سوداګرۍ ۳۴ سلنه وده وکړه.
د SCO غړي هېوادونه د ډیجیټل بدلون لپاره هم هڅې کوي. د SCO غړو هېوادونو د ډیجیټل بدلون د عمل پلان، چې د روان کال په جون کې تصویب شو، د ایکامرس، مصنوعي ځیرکتیا (AI)، او هوښیارې بنسټیزې زېربناوې (smart infrastructure) په برخو کې د لا نورو همکاریو هڅونه کوي.
خو سره له دې پرمختګونو، SCO لا هم له اقتصادي یووالي سره د رسېدو په لاره کې له خنډونو سره مخ ده. له بهر نه، دغه ډله د لویدیځ له نږدې څارنې او دوامداره فشار سره مخ ده، کوم چې هڅه کوي دا هېوادونه له یو بل سره ووېشي او پر هغوی د «وېشه او حکومت وکړه» سیاست پلي کړي. له دننه، د غړو ترمنځ همکاري د بېلابېلو پرمختیایي پړاوونو، اقتصادي نظامونو، فرهنګي دودونو او حتی جیوپولټیکي اختلافونو له امله له ستونزو سره مخ ده.
د دې ننګونو سره د غوره مقابلې لپاره، SCO کولی شي خپل بنسټیز میکانیزمونه پیاوړي کړي ترڅو په پنځو مهمو برخو کې اتصال ته وده ورکړي: پالیسي، زیربنا، سوداګري، مالي همکاری، او د خلکو ترمنځ اړیکې. دا به د غړو هېوادونو ترمنځ د سیالتي وړتیاوو ښه همغږي، او د متقابل تفاهم او باور پیاوړتیا سبب شي.
د SCO راتلونکی سرمشریزه، چې ټاکل شوې ده په تیانجین کې د چین په کوربهتوب ترسره شي (چین د سازمان د روانې دورې رئیس دی)، تمه ده چې د دې ډلې ستر پټ ظرفیت لا نور خلاص کړي. لکه څنګه چې SCO د یوه ګډ کور د جوړولو هدف لري چې پکې خوشحالي او پرمختګ وي، غړي هېوادونه په دې برخه کې ګډ دریځ لري چې د محافظهکارانه تعرفو، یو اړخیزو بندیزونو، او ټکنالوژیکي محدودیتونو مخالفت وکړي، او پر ځای یې اقتصادي همکارۍ ژورې کړي تر څو د سیمې د خلکو هوساینه زیاته شي.
تر ټولو مهمه دا چې، SCO د نړیوال جنوب یوه مخکښه سیمهییزه اداره ده، او د دې ګډ پرمختیایي ماډل لویدیځو «اختصاصي کلبونو» ته یو بدیل وړاندې کوي. دا ثابته کړې چې څو اړخیزوالۍ، که ښه جوړښت ورکړل شي، نو ټولو ګډونوالو ته عملي پرمختیايي پایلې راوړلی شي.
د CGTN Opinion برخې تازه تبصرې د @thouse_opinions اکاونټ له لارې په X (پخوانی ټویټر) کې تعقیب کړئ.
