ترس چیست؟ ترس احساسی پایه شامل واکنش بیوشیمیایی و واکنش هیجانی فردی است که ما را به وجود خطر یا احتمال آسیب آگاه میکند، چه این خطر جسمی باشد چه روانی. در این مقاله درباره انواع ترس، علائم، روش تشخیص و درمانشان میگوییم. با ما همراه باشید.
نحوه عملکرد ترس چیست؟
گاهی ترس ناشی از تهدیدهای واقعی است و گاهی از خطرات تجسمی نشئت میگیرد. گرچه ترس واکنشی طبیعی به برخی موقعیتهاست، ممکن است منجر به پریشانی و اختلال شود. علاوهبر این، ممکن است ترس نشانه برخی اختلالات سلامت روان باشد از جمله اختلال هراس، اختلال اضطراب اجتماعی، فوبیا و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD).
ترس از ۲ واکنش اولیه به برخی از انواع تهدیدات تشکیل میشود، یعنی واکنش بیوشیمیایی و واکنش عاطفی که در ادامه هرکدام را بررسی کردهایم.
۱. واکنش بیوشیمیایی
ترس نوعی احساس طبیعی و مکانیسم بقاست. وقتی با تهدیدی روبهرو میشویم، بدن به روشهای خاصی به آن تهدید واکنش نشان میدهد. واکنشهای فیزیکی به ترس شامل عرقکردن، افزایش ضربان قلب و افزایش آدرنالین هستند که ما را بسیار هوشیار میکنند. این واکنش فیزیکی پاسخ «جنگ یا گریز» نیز نامیده میشود، به این معنی که بدن خود را برای دفاع یا فرار آماده میکند. واکنش بیوشیمیایی نوعی تحول تکاملی است، واکنشی خودکار که برای بقای ما بسیار مهم است.
۲. واکنش عاطفی
واکنش عاطفی به ترس به شخصیت و خلقوخوی فرد بستگی دارد. در واقع واکنش مغز به ترس مشابه احساسات مثبتی مانند شادی و هیجان است، به همین علت واکنش احساسی افراد به ترس متفاوت ست. برخی از افراد مدام بهدنبال افزایش آدرنالین بدنشان با انجام ورزشهای هیجانی یا قرارگرفتن در سایر موقعیتهای هیجانانگیز مانند تماشای فیلمهای ترسناکاند. برخی دیگر به احساس ترس واکنش منفی نشان میدهند و به هر قیمتی از موقعیتهای ترسآور اجتناب میکنند. گرچه واکنش فیزیکی افراد به ترس یکسان است، واکنش احساسی به ترس بسته به شخصیت فرد ممکن است مثبت یا منفی باشد.
علائم ترس
ترس معمولا هم علائم جسمی دارد و هم علائم احساسی. گرچه هر فردی ممکن است دچار علائم متفاوتی از ترس شود، برخی علائم رایج آن عبارتاند از:
- لرز؛
- تعریق؛
- تنگی نفس؛
- خشکی دهان؛
- حالت تهوع؛
- ناراحتی معده؛
- درد قفسه سینه؛
- افزایش ضربان قلب.
علاوهبر علائم جسمی، افراد ممکن است دچار علائم روانی مانند ناراحتی، حس ناتوانی تسلطنداشتن به اوضاع یا احساس نزدیکی به مرگ شوند.
ریشه ترس چیست؟
ترس فوقالعاده پیچیده است و هیچ علت اصلی و واحدی ندارد. برخی از ترسها ممکن است ناشی از تجربیات یا آسیبهای روحی باشند، در حالی که علت برخی از ترسها ناشناخته است. برخی از محرکهای رایج ترس عبارتاند از:
- وقایع تخیلی؛
- عوامل ناشناخته؛
- رویدادهای آینده؛
- خطرات واقعی زیستمحیطی؛
- برخی از اشیا یا موقعیتهای خاص (مانند عنکبوت، مار، ارتفاع، پرواز).
انواع ترس
برخی از انواع مختلف اختلالات اضطرابی که با ترس مشخص میشوند، عبارتاند از:
- آگورافوبیا؛
- اختلال هراس؛
- فوبیای خاص؛
- اختلال اضطراب جدایی؛
- اختلال اضطراب فراگیر؛
- اختلال اضطراب اجتماعی؛
- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD).
تشخیص ترس
اگر مدام و بیش از حد دچار احساس ترس میشوید، به پزشک مراجعه کنید. ممکن است پزشک شما را معاینه کند و برایتان آزمایشهایی تجویز کند تا مطمئن شود ترس و اضطراب شما با بیماری زمینهای خاصی مرتبط نیست.
همچنین ممکن است درباره علائم ترس از جمله مدتزمان، شدت و موقعیتهایی که دچارش میشوید، سؤالاتی بپرسد. با توجه به علائم، پزشک ممکن است ترس شما را نوعی اختلال اضطرابی مانند فوبیا تشخیص دهد.
فوبیاها
یکی از جنبههای اختلالات اضطرابی ترس از ترسیدن است. در حالی که بیشتر افراد فقط در موقعیتهای ترسناک میترسند، افراد مبتلا به اختلالات اضطراب از اینکه دچار ترس شوند میترسند. این افراد واکنش به ترس را منفی تلقی میکنند و تمام تلاش خود را میکنند تا از این واکنش اجتناب کنند.
فوبیا ترس از موقعیتی است که خطر واقعی ندارد. گرچه فرد مبتلا به فوبیا تشخیص میدهد که ترسش غیرمنطقی است، نمیتواند از واکنش ترس جلوگیری کند.
درمان ترس
قرارگرفتن مکرر در موقعیتهای ترسناک منجر به نوعی آشنایی میشود که امکان دارد واکنش ترس را تا حد زیادی کاهش دهد. این رویکرد اساس برخی از درمانهای فوبیا را تشکیل میدهد. روشهای درمانی فوبیا که مبتنی بر روانشناسی ترس هستند، بر تکنیکهایی مانند حساسیتزدایی سیستماتیک و غرقهسازی تمرکز دارند. هر دو تکنیک بر اساس واکنشهای فیزیولوژیکی و روانی بدن برای کاهش ترس هستند.
۱. حساسیتزدایی سیستماتیک
این تکنیک شامل هدایت تدریجی در برخی موقعیتهای مواجهه است. مثلا برای فردی که از مار میترسد، حساسیتزدایی سیستماتیک شامل صحبتکردن درمانگر با فرد درباره مارها در اولین جلسه درمانی است. در جلسات بعدی، درمانگر بهآرامی فرد را به تماشای تصاویر مارها، بازی با مارهای اسباببازی و درنهایت دستزدن به مار زنده سوق میدهد. این روند با یادگیری و بهکارگیری تکنیکهای مقابلهای جدید برای مدیریت واکنش ترس همراه است.
۲. غرقهسازی
در تکنیک غرقهسازی، فرد در محیطی امن و کنترلشده در معرض موقعیت ترسناک قرار میگیرد تا ترسش کاهش یابد. این تکنیک باعث میشود فرد با اضطراب شدید مقابله کند و ترس او از آن موقعیت بسیار کاهش یابد.
مقابله با ترس
برای مهار اثرات فیزیکی، عاطفی و رفتاری ترس میتوانید از چنین اقدامات مؤثر و در عین حال سادهای استفاده کنید:
- حمایت اجتماعی دریافت کنید. وجود افراد حامی در زندگی شما مهار احساس ترس را برایتان راحتتر میکند.
- ذهنآگاهی را تمرین کنید. گرچه همیشه نمیتوانید جلوی برخی از احساسات را بگیرید، آگاهبودن باعث میشود ترس را بهتر مهار کنید و افکار منفی را با افکار مفید و مثبت جایگزین کنید.
- از تکنیکهای مدیریت استرس مانند تنفس عمیق، تمرینات آرامسازی پیشرونده عضلانی و تجسم هدایتشده استفاده کنید.
- مراقب سلامتی خود باشید. خوب غذا بخورید، ورزش کنید و هر شب به اندازه کافی بخوابید.
کلام پایانی
ترس احساس مهمی است که میتواند از شما در برابر خطر محافظت کند و در عین حال ممکن است منجر به احساس اضطراب طولانی شود. یافتن راههایی برای مهار ترس سبب میشود بهتر با این احساسات کنار بیایید و اضطرابتان را کاهش دهید.
شما هم هنگام ترسیدن مضطرب و پریشان میشوید؟ بهنظر شما علت ترس های بی مورد چیست و از چه راهکارهایی برای مهار علائم ترس استفاده میکنید؟ لطفا نظرات و تجربیات ارزشمندتان را با ما و کاربران عزیزمان در میان بگذارید.
